Hoe werkt een opstelling: resonerende muziekinstrumenten

Een tijdloos beeld
Ik organiseer regelmatig groepen waarmee ik systemisch werk doe. Het meemaken van een dag systemisch werk of opstellingen is over het algemeen verrassend voor mensen, zeker wanneer ze het voor de eerste keer meemaken. Dat komt niet alleen door wat, maar ook hoe het systemisch werk en het representeren verloopt. Voor wie nog nooit een opstelling heeft meegemaakt: het heeft op het eerste gezicht iets weg van psychodrama maar er zijn een aantal wezenlijke verschillen. Bij psychodrama is het over het algemeen zo dat de spelers een script krijgen voorgelegd (‘mijn vader gedroeg zich zo’) en dat de grote lijnen van dit script worden nagespeeld in een typische situatie, alsof het een klein toneelstukje betreft. De spelers praten over het algemeen vrij veel met elkaar en het script kan zelfs worden bijgestuurd (‘als je dit nog wat meer doet lijkt het nog beter’)

In tegenstelling hiermee wordt er bij een opstelling juist absoluut niet met een script gewerkt. Sterker nog, het is het makkelijkst om representant te zijn wanneer je nagenoeg niks weet van de persoon die je representeert. Het is zinvol om feitelijke informatie te hebben (hoeveel broers of zussen, zijn er mensen overleden, etc.) maar subjectieve beschrijvingen zoals ‘mijn moeder hield niet van me’ worden vermeden. Nadat samen met de inbrenger van de vraag is vastgesteld wie of wat er moet worden opgesteld (vader, moeder, werk, etc.) en de feitelijke informatie in kaart is gebracht worden de representanten simpelweg in de ruimte opgesteld. De representanten krijgen geen script noch worden ze bijgestuurd. Hen wordt enkel gevraagd om in stilte te observeren wat er ontstaat.

Langzaam ontvouwt zich zo een tijdloos beeld van het systeem. Het zijn geen concrete situaties, eerder patronen en dynamieken: dode mensen die gemist worden, dingen die niet gezegd zijn, verschuivingen in rollen zoals een kind dat voor zijn ouders gaat zorgen.

Niet spelen, maar zijn
De kunst als begeleider is vooral om mensen in een stemming te brengen waarbij ze voldoende vertrouwen ervaren om stil te zijn, te observeren en te vertellen wat ze waarnemen zonder dat ze twijfelen aan hun waarneming. Vaak beschrijven representanten een fysieke impuls: mijn ogen vallen dicht, mijn aandacht wordt getrokken door een bepaald punt op de grond, ik wordt onrustig, ik wil me graag omdraaien, etc.

De representanten lijken te worden overgenomen door het systeem. Ze spelen niks, maar zijn iets of iemand. Vaak zijn mensen verbaasd over de intensiviteit van het representeren. De emoties kunnen intens zijn, maar ook zonder emoties kan de waarneming, de fysieke impuls, heel helder zijn: representanten voelen zonder enige twijfel onrust, impulsen voor beweging, etc. Ik heb het zelfs meegemaakt dat representanten, zonder daarvan op de hoogte te zijn, de zenuwtics van de persoon die ze representeerde gingen vertonen. De vraag dringt zich op: wat is hier aan de hand? hoe kan dit?

Resonerende muziekinstrumenten
Het beeld van de resonantie zoals bekend in de muziek is weliswaar geen wetenschappelijk antwoord maar voor mij een verhelderende en bruikbare metafoor. Stel je voor dat er in de ruimte een ‘systeemveld’ aanwezig is dat informatie over het gehele systeem bevat. Ongeveer zoals een magneetveld kleine stukjes ijzer beïnvloedt.

systemisch veld

Stel je nu voor dat het ‘systeemveld’ muziek is die in de ruimte klinkt. Alle dynamieken en problemen uit het systeem klinken als het ware als een symfonie in de ruimte. In deze metafoor zijn alle representanten muziekinstrumenten. Muziekinstrumenten resoneren mee met tonen, net zoals een stemvork meetrilt met een andere stemvork.

Op een bepaalde plek in de ruimte klinkt nu een bepaalde toon, bijvoorbeeld een lage C.  Een muziekinstrument (representant) zal met die toon gaan resoneren en de lage C versterken, hoorbaar maken. Weliswaar geeft een piano een andere soort geluid dan een gitaar, maar desondanks kun je nog altijd horen dat het een lage C is. Op dezelfde wijze resoneren representanten met de ‘muziek’ die op een bepaalde plek klinkt. Het geluid wordt ‘gekleurd’ door hun ‘instrument’ maar normaal gesproken kan iedereen een representant zijn, zolang mensen zich zeker genoeg voelen om op hun waarneming te vertrouwen.

One response to “Hoe werkt een opstelling: resonerende muziekinstrumenten

  1. Bedankt voor je heldere uitleg, Raoul! Ik heb je blog gedeeld op twitter zonet, maar ik wist je twitternaam niet meer. Anders had ik je even gecct 🙂 Fijn weekend!

    Hartelijke groeten, Miriam

    Gratis e-boek “De 5 misverstanden rond miskramen”. Download mijn nieuwe e-boek nu gratis via deze link.

    Date: Fri, 23 Jan 2015 11:47:57 +0000 To: miriam_van_kreij@hotmail.com

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s