Herstellen van de Verbinding

Moeten we de oplossing in onszelf zoeken?
Onze cultuur kent een aantal vanzelfsprekende, onderliggende strategieën om problemen op te lossen. Twee belangrijke zijn de analyse en de individuele aanpak. Met de analyse maken we alles steeds kleiner, totdat we het gevoel hebben dat het hanteerbaar is. Een geheel wordt steeds verder opgedeeld in steeds kleinere eenheden. We zoomen in, totdat we de ontbrekende molecule, de genetische factor, de blokkerende gedachte of de traumatiserende herinnering hebben gevonden en deze kunnen aanpassen. Als je naar een arts gaat met verschillende soorten klachten, is de kans groot dat er voor elke aandoening een aparte specialist bestaat: voor de huidklachten ga je naar de dermatoloog en voor de stress naar de psycholoog maar de relatie tussen beiden raakt zo vaak verloren.

De analyse als strategie leidt op het psychologische vlak bijna automatisch tot een individuele benadering. Het is vanzelfsprekend dat we voor de oplossing van problemen in onszelf zoeken. We leren emoties te uiten, gebruiken systemen om onze tijd effectief te plannen, maken goede voornemens om ons gedrag te veranderen. Als dat onvoldoende werkt, graven we iets dieper, met behulp van bijvoorbeeld psychotherapie of mindfulness. Hoewel deze dingen allemaal waardevol kunnen zijn hebben ze één ding gemeen: de beweging gaat naar binnen toe. We zoeken binnen de grenzen van onze persoonlijkheid naar de oplossing. Logisch toch, zul je zeggen? Stel dat je moeite hebt om gemotiveerd te zijn, of jezelf vaak neerslachtig voelt: dat zijn gevoelens binnenin jezelf. En zelfs als iemand anders zich rottig opstelt, ben jij degeen die dat zo beleeft. We zullen de oplossing wel in onszelf moeten zoeken, toch?

analyse-synthese

We zijn allemaal opgenomen in iets groters
Het systemisch werk, vaak beter bekend als familieopstellingen of simpelweg opstellingen, geeft een aanvullende benadering naast de individuele benadering. De blik op de autonome persoon wordt verruimd naar de systemen waar hij of zij onderdeel van is. De analyse, die alles opdeelt in zelfstandige eenheden, wordt aangevuld door de synthese, die zoekt naar verbindingen, grotere gehelen, systemen. De vraag is niet meer “Wat in mij maakt dat…?” maar is geworden “Met wie of wat ben ik verbonden?”

Wij zijn namelijk allemaal onderdeel van verschillende systemen, ook al is het gemeenschapsgevoel de afgelopen decennia sterk veranderd. Wij zijn allemaal onderdeel van een familiesysteem, zelfs als we onze familie zelden of nooit zien. We zijn (bijna) allemaal onderdeel van een organisatiesysteem, zelfs al is het een uitkerende instantie. We zijn allemaal opgenomen in een cultuur en verbonden met een geboorteland, zelfs als we die cultuur de rug hebben toegekeerd. We staan allemaal in een levensbeschouwelijke traditie, zelfs als dat een vaag ‘iets-isme’ is.

Herstel van de Verbinding
Het systemisch werkt brengt in beeld hoe wij verbonden zijn met deze systemen. Zo deed ik onlangs een opstelling voor een vrouw die moeite had om zichzelf te begrenzen met eten.

opstelling-eten
Haar moeder was altijd een psychiatrisch patiënt geweest. Ik had een representant opgesteld voor ‘eten’ en deze representant nam in de opstelling de rol van moeder over met een ‘troostende’ houding. Met het opstellen van representanten voor de generaties vrouwen in de familie bleek de representant voor eten sterk verbonden te zijn met verdriet dat al generaties lang via de vrouwen werd doorgegeven. Naarmate het verdriet in deze generaties in beeld kwam en gezien werd, nam de representant voor eten vanzelf meer afstand. Voor de vrouw die deze vraag inbracht waren alleen de contouren zichtbaar van iets verdrietigs. Ze herkende het verdriet uit de opstelling, maar wist eigenlijk niet exact wat er in het verleden had plaatsgevonden. En ze kon niet alleen het verdriet voelen, maar was ook geraakt door de liefde die naar haar uitging van deze voorouders uit het verre verleden die ze nooit persoonlijk had ontmoet. Deze opstelling illustreert mooi de observatie dat in families vaak ‘dat wat niet uitgesproken wordt, de meeste kracht heeft.’  Het mooie van een opstelling is we kunnen werken met vage contouren van oude emoties en gebeurtenissen. We hoeven niet precies te weten wat er speelde. Er hoeft niet geanalyseerd en uitgeplozen te worden wat er exact heeft plaatsgevonden: vaak is dat ook niet mogelijk wanneer het familiegeheimen betreft. Het is voldoende om de verbinding te herstellen. De oplossing die het systemisch werk aan deze vrouw toonde was dus niet om in zichzelf op zoek te gaan naar bijvoorbeeld meer discipline, maar om de verbinding te herstellen met het verdriet van haar voorouders, mensen die al lang overleden zijn en zij nooit persoonlijk heeft gekend.  Een opstelling laat iemand beleven wat de dynamiek van het systeem is, maar ook hoe die dynamiek weer in balans kan komen. De persoon die een vraag inbrengt wordt meestal tegen het einde zelf in de opstelling geplaatst en kan zo direct beleven wat er verschuift in het systeem. De oplossing wordt zo een ervaring van verbinding die diep en lang kan doorwerken.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s