Antroposofie en Chinese Geneeskunst

chalkboard rudolf steiner

Sinds kort heb ik een Antroposofische huisarts, Bram Tjaden. Hoewel ik zelf sinds jaren thuis ben in de Antroposofie is het weer een nieuwe ervaring om zelf zorg te ontvangen van een Antroposofische zorgverlener. Ik ben er erg tevreden over, maar dat is niet de reden dat ik deze blog schrijf. Wat mij fascineert is op hoeveel vlakken de Antroposofie en de Chinese Geneeskunst op elkaar lijken. Rudolf Steiner, grondlegger van de Antroposofie, was tot de jaren 1912 lid van de Theosofische Vereniging, waar de kennis van Oosterse filosofie goed vertegenwoordigd was. Geheel verassend of onverklaarbaar is deze overeenkomst dan ook niet.

Een paar interessante overeenkomsten op een rijtje:

De eenheid van lichaam en geest
De Chinezen kennen een sterke eenheid van lichaam en geest. Er is niet eens sprake van een ‘samenspel’: lichaam en geest zijn aspecten van één en hetzelfde. Organen verzorgen bijvoorbeeld allerlei functies die wij ‘psychisch’ noemen. Met de Lever wordt je boos, met het Hart voel je je bestemming, met de Nieren voel je angst, piekeren doe je met je Milt.

In de Antroposofie is er sprake van iets vergelijkbaars. De organen spelen een rol bij allerlei psychische processen, van de beleving van emoties tot herinneren. Op de grote lijnen zijn de Antroposofie Geneeskunst en de Chinese Geneeskunst het zelfs volledig eens; zo kan een verstoorde leverfunctie volgens beiden tot depressie leiden en verzorgt een goed functionerende lever kwaliteiten als veerkracht en daadkracht.

Het drie- en vierledig mensbeeld
In de Antroposofie wordt naar de mens gekeken vanuit een drieledig (lichaam, ziel en geest) en vierledig (fysiek lichaam, etherlichaam, astraallichaam, ik-lichaam) mensbeeld. Deze zienswijze wordt vaak samengevat als het ‘Antroposofisch mensbeeld’. Het kijken naar de mens als lichaam, ziel en geest was in onze cultuur overigens de norm, tot het Concilie van Constantinopel in 869, toen door de kerkvaders werd besloten dat de mens enkel uit een lichaam en ziel bestond. De essentie van het drieledig mensbeeld is dat er twee polen zijn (lichaam en geest) die elkaar in het midden ontmoeten (de ziel). Dit komt nagenoeg 1-op-1 overeen met het Chinese concept van de  drie schatten waarbij er ook twee polen zijn (het fysieke Jīng en het geestelijke Shén) die ‘in het midden’ (de Qì, energie) elkaar ontmoeten. De hele Chinese filosofie is overigens doortrokken van het idee van de ontmoeting van twee polen (Yin en Yang) die in het ‘midden’ samenkomen als een derde element. Wie de antroposofie een beetje kent, herkent dit patroon ook overal (bijvoorbeeld als denken, voelen en willen)

Het vierledig mensbeeld is wat uitgebreider; het etherlichaam verzorgt de levensprocessen in ons lichaam, het astraallichaam beheerst de verlangens, het ik-lichaam vertegenwoordigd een autonome geestelijke identiteit. Ook hier weer vinden we bijna exact dezelfde ideeën bij de Chinezen. Het hele meridiaanstelsel beschrijft nauwkeurig de stroom van levensprocessen; het astraallichaam noemen de Chinezen de ‘Hun’ die bijvoorbeeld ‘s nachts ‘op reis’ gaat om te dromen. Iets wat door Steiner over het Astraallichaam wordt verteld. En als laatste kennen zowel de Chinezen als de Antroposofen een ‘autonome geestelijke identiteit’ die volgens beiden in het Hart woont.

Andere termen en soms andere details, maar op hoofdlijnen identiek.

Visie op de bestemming
Als laatste wil ik hier de visie op de bestemming noemen. In mijn scriptie over het ‘voeden van de bestemming’ schreef ik over een aantal Westerse concepten van ‘bestemming’. Er is in onze cultuur een breed spectrum te vinden aan visies op wat ‘bestemming’ nou eigenlijk is. Het ene uiterste ziet onze bestemming als ‘noodlot’ waarbij wij als individu niet in staat zijn om enige invloed uit te oefenen. Aan het andere uiterste vinden we een visie als in de NLP, waarbij de bestemming vooral iets is dat je als mens zelf schept, vormgeeft en ‘programmeert’.

De Antroposofie positioneert zich in het midden tussen deze twee uitersten: vanuit de intenties die wij als geest hebben, voordat we geboren worden, omhult de mens zich met een nieuwe “levenslichaam”. Deze intenties komen deels voort uit de verwerking van eerdere levens en volgen bepaalde karmische wetten. De consquenties van deze evaluatie worden in “lijf en lot” ingebouwd. Deze bestemming is iets wat wij noch volledig vrij kunnen ‘herprogrammeren’, noch iets waar wij totaal onmachtig in staan. Ons lot is iets dat wij volgens de Antroposofie kunnen ‘omwerken’.

De Chinezen Geneeskunst is, met de Boeddhistische achtergrond, natuurlijk bekend met concepten als reïncarnatie en karma. En ook zij zien de bestemming als iets dat enerzijds bij de geboorte in het “levenslichaam” wordt “afgedrukt” en anderzijds tijdens het leven door een actieve houding van het individu kan worden beïnvloed, gevoed en binnen bepaalde grenzen kan worden bijgestuurd.

Deze drie overeenkomsten zijn nog maar een kleine selectie. Natuurlijk zijn er ook veel verschillen tussen de Chinese en Antroposofische insteek. Niet in de minste plaats omdat de Chinese cultuur zo anders is dan de onze. Maar de meeste verschillen liggen aan de oppervlakte: in de diepte liggen ze veel dichter bij elkaar dan de meeste mensen zouden vermoeden.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s