Persoonlijke ontwikkeling en acupunctuur: het Geheim van Vuur, Aarde en Water (deel II)

De Drie Schatten Shén, Qì en Jīng
In deel I van deze blog schreef ik vooral over de geestelijke kant van de elementen Vuur, Aarde en Water bij onze persoonlijke ontwikkeling. De integratie van deze drie elementen is voor de Chinezen een proces waarbij lichaam én geest met elkaar moeten samenwerken. Daarom is het zinvol om ook te kijken naar wat de ‘Drie Schatten’ wordt genoemd: Shén (geest), Qì (energie) en Jīng (essentie). Deze drie geven een  beeld van de samenwerking tussen lichaam en geest. Hoewel het in het begin niet eenvoudig kan lijken om al die nieuwe termen te lezen, is het basispatroon in feite hetzelfde als wat ik eerder beschreef over de elementen Vuur, Aarde en Water. Het schema verderop geeft een overzicht van alle termen en hun samenhang.

De Geest van de Shén
In deel I schreef ik uitgebreid over de geestelijke aspecten van Vuur (神 Shén, geest), Aarde (意 Yì, intentie) en Water (志 Zhì, wilskracht). Het woord Shén/Geest wordt op verschillende niveau’s gebruikt: zowel de universele Geest als onze individuele Geest kunnen ermee worden aangeduid (in het Nederlands is dat overigens ook zo: vergelijk bijvoorbeeld het idee van de Heilige Geest). Daarom kunnen alle geestelijke aspecten van elke element bij elkaar (o.a. Shén, Yì en Zhì) ook worden aangeduid met het enkele woord Shén/Geest. De Shén/Geest zoals die terugkomt bij de Drie Schatten omvat dan tevens alle andere psychische functies.

De essentie van de Jīng
Het concept Jīng wordt vaak vertaald als ‘essentie’. Het Jīng bevat een fysieke ‘blauwdruk’ van onze geestelijke essentie. Volgens de Chinese geneeskunst is Jīng een vloeibare substantie die in het hele lichaam te vinden is en de basis is voor o.a. botten, tanden, haar, beenmerg, hersenen, vruchtbaarheid en zwangerschap. Wie dit rijtje bekijkt komt al snel tot de conclusie dat de vitaliteit van onze Jīng iets is wat met de ouderdom langzamerhand afneemt in kracht; botten worden dan broos, tanden en haar vallen uit, vruchtbaarheid verdwijnt etc. Je zou het daarnaast enigszins kunnen vergelijken met ons idee van DNA, aangezien we ons Jīng voor een deel erven van onze ouders, inclusief erfelijke ziektes maar ook karaktertrekken. Het bevat de fysieke basis waarop onze Shén/Geest kan voortbouwen. Vergelijk het met zaad dat bepaalt welk soort plant eruit kan groeien.

De energie van de Qì
Qì wordt vaak vertaald met energie. Het karakter bestaat uit het teken voor ʻrijstʼ (米) en het teken voor ʻluchtʼ of ʻgasʼ (气), oftewel de damp die van rijst afkomt. Het is het beeld van de energie die uit het bereide eten ‘opstijgt’. De Qì is een substantie die zich beweegt tussen het ongrijpbare en geestelijke Shén en de essentiële substantie Jīng. Qì wordt ook vertaald met ‘adem’ en beweegt zich als het ware ritmisch heen en weer tussen het geestelijke Shén en het fysieke Jīng. Ademtechnieken zoals bijvoorbeeld in Qì Gōng (of yoga) worden gebruikt werken bewust met deze Qì/energie.

De Drie Schatten hebben veel weg van de elementen Vuur, Aarde en Water; het Vuur van de Shén/Geest, het Water van de  Jīng/Essentie en de Aarde die als Qì/Energie daar tussen bemiddelt en omvormt. schema

De kracht om regen op te wekken
Ik heb tot nu toe op verschillende manieren deze drie lagen beschreven. De kunst zit hem natuurlijk in de integratie, in de gezonde samenwerking van deze lagen. Het Jīng/Essentie bevat ons potentieel, onze essentie, maar nog opgeslagen in onze fysieke vorm zoals een zaad de hele boom bevat. Onze Shén/Geest moet dat doen ontwaken, zoals de zon in de Hemel het zaad in de Aarde laat opbloeien. Op dezelfde manier moet de inspiratie van ons Vuur element leren samenwerken met de volharding van ons Water element. Onze Shén moet daarom naar binnen gericht worden door onze Zhì/Wilskracht (het psychische aspect van het Water element) om in onze Jīng/Essentie ons potentieel en onze bestemming af te lezen. Persoonlijke ontwikkeling wordt zo bepaald door de mate waarin we onze geestelijke kant kunnen verbinden met ons lichaam, met onze vorm. Als dit gebeurd, ontstaat er iets bijzonders, dat de Chinezen Líng noemen.ling
Hoewel Líng vertaald wordt met woorden als effectief, daadkrachtig, spiritueel en mysterieus, kennen wij in het Nederlands eigenlijk geen goede vertaling voor dit concept. Het karakter Líng heeft bovenin het karakter voor regen 雨 , in het midden drie monden 口口口  en onderin het karakter voor vrouwelijke sjamaan 巫  dat twee dansende sjamanen 人  laat zien die aan het werk 工 zijn. Wat is hier aan de hand? Het zijn twee dansende sjamanen die regen opwekken. Voordat een mens Líng heeft, wordt hij als individu door het grotere geheel allerlei kanten op geduwd en getrokken. Het weer, politiek, de gemeenschap: invloeden van buitenaf die het leven van het individu vormgeven en waar hij min of meer slachtoffer van is totdat hij Líng heeft ontwikkeld: met de innerlijke kracht van Líng krijgt het individu het vermogen om ‘de Hemel aan te roepen’. Sterker nog: de Hemel gehoorzaamt aan deze roep door inderdaad regen te laten vallen. Het individu beïnvloedt het grotere geheel! Mensen met Líng zijn revolutionairen, gamechangers en leiders. Dat kan op wereldniveau zijn maar ook op het kleinere schaal: zelfbewuste mensen die hun lot in eigen handen weten te nemen. Het is de kracht die ontstaat wanneer ‘Hemel’ en ‘Aarde’ elkaar in onszelf ontmoeten. Deze kracht is dus niet, zoals wij in het Westen vaak denken, een puur geestelijke kracht: het is een kracht die juist ontstaan uit de verbinding van de Shén/Geest met onze Jīng/Essentie, van Vuur met Water, van inspiratie en wilskracht. Twee uitersten die worden samengebracht en verbonden door het element Aarde, onze Yì/Intentie, onze Qì/Energie.

Schermafbeelding 2014-11-12 om 15.13.56

Een Chinese Wijze met de Drie Schatten

En hoe doe ik dat…?
‘Ok’, zul je denken, ‘klinkt allemaal heel erg mooi. Maar hoé doe ik dat?’. Gelukkig hadden de oude Chinezen ook daar een antwoord op. Voor nu kan ik niet meer doen dan alles kort aanstippen, in de toekomst zal ik sommige thema’s apart verder uitdiepen.

Meditatie
Een belangrijke rol was weggelegd voor meditatie. In meditatie wordt allereerst de aandacht en focus (oftewel, de Yì/Intentie) getraind. Door je aandacht steeds weer te richten op je ademhaling wordt de Yí/Intentie sterk genoeg om niet voortdurend afgeleid te zijn door willekeurige gedachten. Denk even terug aan de letterlijke betekenis van Yì: muziek in het Hart. Het trainen van de aandacht versterkt het vermogen om van de ‘geluiden’ van de wereld ‘muziek’ te maken in ons Hart, om samenhang en harmonie te brengen. Omdat het element Aarde de andere elementen Vuur en Water moet samenbrengen is de Yí/Intentie een goede plek om te starten. De Daoïsten hadden een hoeveelheid aan meditatietechnieken die specifiek gericht waren op de integratie van Vuur, Aarde en Water. ‘Het Geheim van de Gouden Bloem’, vertaald door Cleary, is een voorbeeld van een meditatiehandleiding die zich richt op deze ‘Innerlijke Alchemie’ zoals de Daoïsten dat noemden.

Leven met het ritme van het jaar
Naast meditatie was het afstemmen op het ritme van het jaar een van de manieren om in balans te blijven en de Jīng goed te verzorgen. De cyclus van het jaar werd gekoppeld aan de vijf elementen. Vuur in de Zomer, Metaal in de Herfst, Water in de Winter, Hout in de Lente en Aarde voor de overgang van de seizoenen. Elk seizoen biedt dus zijn eigen kansen om één bepaald element te versterken. De ‘Huangdi Neijing Su Wen’ (Het Klassieke Geschrift van de Gele Keizer) geeft leefstijl tips zoals bedtijden, activiteiten en innerlijke houding per seizoen. Bijvoorbeeld het Metaal element staat voor opruimen, loslaten, afscheid nemen maar ook strengheid en oordeel. In lijn hiermee werden in het oude China straffen en executies in de Herfst uitgevoerd.  In de Lente (waar het Hout element bij hoort) werd juist gratie geschonken aan de gevangenen die dat verdienden; enerzijds omdat het Hout element voor nieuw leven en vernieuwing staat, anderzijds omdat woede het element Hout snel uit balans brengt.

Voedsel
Die afstemming op de cyclus van het jaar geldt ook voor ons voedsel. Ons voedsel is direct van invloed op ons Aarde element. In onze cultuur heerst vaak het idee dat dingen als rauwkost, fruit en yoghurt altíjd gezond zijn. Dit is echter energetisch ‘koud’ eten en daarom vooral passend bij het Vuur van de Zomer maar over het algemeen niet aan te bevelen in de Winter. Voor sommige mensen kan dit een dergelijk dieet overigens óok in de winter goed zijn, maar eigenlijk alleen als ze een overschot aan Vuur hebben dat gekoeld moet worden.

Sexualiteit
Voor de Daoïsten was sexualiteit ook een manier om het Jīng te versterken en te verbinden met de Shén. Het (te regelmatig) verliezen van sperma is namelijk een manier om het Jīng uit te putten en de Daoïsten beschreven allerlei technieken waarmee seks het Jīng juist kon versterken in plaats van uitputten. Zij leerden hoe de energie kon blijven circuleren in plaats van te verdwijnen bij het orgasme. Wat tegenwoordig bekend staat als Tantra gebruikt vaak deze Daoïstische technieken, hoewel de westerse versie van Tantra vaak weinig te maken heeft met de oorspronkelijke inzichten. De Westerse versie van Tantra benadrukt namelijk vaak het uitleven van verlangens, terwijl volgens de Daoïsten verlangen juist gebalanceerd en getransformeerd moet worden. De moderne Tantraleraren bereiken daarmee juist het tegenovergestelde van wat de Daoïsten beoogden, namelijk de uitputting van Jīng via de verlangens in plaats van het versterken van het Jīng. Het Vuur van verlangen en lust kan namelijk ziekmakend werken als het ongeremd de ruimte krijgt en moet juist in balans worden gebracht met de stilte en concentratie van het Water.

Acupunctuur en kruiden
Acupunctuur en kruiden waren ook onderdeel van het totaalpakket om in balans te komen. Zoals ik al eerder schreef werd de Chinese geneeskunst vroeger vooral ingezet om te voorkomen dat mensen ziek werden. Acupunctuur ‘herinnert’ het energetische systeem eraan dat het ook anders kan stromen dan het gewend is. Wanneer een element is uitgeput kun je de energie letterlijk prikkelen om weer langs dat element te stromen. Deze verschuiving is door de acupuncturist direct voelbaar in de pols van de patiënt. Regelmatig kunnen patienten deze verschuiving ook direct zelf voelen. Niet alleen als tintelen en stromen, maar regelmatig ook als een emotionele of mentale verschuiving. De belangrijkste verschuiving gebeurt echter in de dagen na de behandeling. Het is natuurlijk mooi wanneer bijvoorbeeld een patient die veel spanning vasthoudt zich na een behandeling veel rustiger voelt. Maar iemand moet ook de stap willen maken om het patroon van spanning opkroppen te doorbreken. Zonder die innerlijke stap van de patiënt komen de klachten vaak al snel weer terug na een behandeling. De acupunctuur helpt weliswaar om bijvoorbeeld beter te voelen dat spanning wordt vastgehouden en geeft energetisch de voorzet om makkelijker dingen uit te spreken, maar de laatste stap moet door de patient zelf gedaan worden. Soms ontstaat nieuw gedrag als vanzelf in de eerste dagen na een behandeling. Patienten zeggen dan bijvoorbeeld: “Ik hoorde mezelf ineens ‘nee’ zeggen”. Maar dat nieuwe gedrag moet uiteindelijk tot gewoonte worden en dat is iets waar de patient actief aan moet meewerken. De acupunctuur is dus geen magisch middel (hoewel ik regelmatig verbaasd ben over de snelle vooruitgang van patiënten die mijn verwachten soms ver overtreft) maar wel degelijk een waardevolle aanvulling in onze ontwikkeling.

2 responses to “Persoonlijke ontwikkeling en acupunctuur: het Geheim van Vuur, Aarde en Water (deel II)

  1. Pingback: Persoonlijke ontwikkeling en Acupunctuur: het Geheim van Vuur, Aarde en Water (deel I) | Lumen Acupunctuur·

  2. Pingback: Antroposofie en Chinese Geneeskunst | Lumen Acupunctuur·

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s